De Nieuwe IJstijd
Na twee jaar voorbereiden en één weekend testen, werd het nieuwe tijdwaarnemings-systeem voor schaatswedstrijden in Nederland op vrijdag 3 maart officieel in gebruik genomen.
Wij gingen op bezoek in het schaatspaleis Thialf bij het technische team van de Koninklijke Nederlandse Schaats Bond (KNSB), vlak voor de start van de wereldbekerfinale. Dit weekend staat helemaal in het teken van het nieuwe systeem. We kregen een blik achter de schermen hoe de rondjes van schaatsers als Marianne Timmer, Joey Cheek en Ireen Wüst geregistreerd worden.
Het technische team van de KNSB is verantwoordelijk voor dit nieuwe systeem. Zij verzorgen de tijdwaarneming van de grotere schaatstoernooien in Nederland. Dit zijn de grote nationale en internationale wedstrijden en de toernooien voor junioren. Het team bestaat uit acht automatiserings-specialisten onder leiding van Jeroen Fredriks. Jeroen (37 jaar) was zelf ooit een fanatieke schaatser en werkt sinds 2000 bij de KNSB als Coördinator Automatisering. De tijdwaarneming bij landelijke wedstrijden is een van zijn verantwoordelijkheden.
Zes meetpunten
Waar voorheen op één punt de rondetijd werd gemeten, liggen er in het ijs van Thialf nu zes antennes. Die registreren via een zogenaamde transponder - een zender aan de enkels van de schaatser - het moment dat de schaatser er overheen schaatst. Er kan dankzij de unieke code van een transponder geen twijfel meer bestaan over de persoon en de gereden tijd.
Jeroen: “Het oude systeem heeft dertig jaar uitstekend gewerkt. Nu er nieuwe technieken mogelijk zijn, wil ook de KNSB daar gebruik van maken. En dankzij de zes meetpunten kunnen we nu zowel schaatsers, coaches als publiek van meer informatie voorzien, bijvoorbeeld over de snelheid in de binnen- en buitenbocht en op het rechte stuk.”
Praktische voordelen
Een praktisch voordeel van dit nieuwe systeem is dat er meer informatie verzameld wordt door de snelheidsregistratie op zes meetpunten. Er is ook een veiligheidsvoordeel doordat op de finishlijn geen obstakels meer op het ijs staan in de vorm van optische waarnemingsapparatuur Verder is er een voordeel bij zogenaamde kwartetstarts, wanneer er vier schaatsers tegelijkertijd op de baan zijn, zoals bij shorttrack-wedstrijden. Maar er worden ook wedstrijden gereden waarbij aan weerszijden van de ijsbaan schaatsers of ploegen starten. Zoals bij het onderdeel ploegenachtervolging dat tijdens de Olympische Spelen in Turijn voor het eerst plaatsvond.
Volledig geautomatiseerd
Tijdens de laatste voorbereidingen voor de wereldbekerfinale zijn de mannen van de techniek druk in de weer met kabels en laptops. Dankzij de uitleg van Jeroen wordt het allemaal duidelijk wat er achter de schermen gebeurt. De tijdwaarneming blijkt van het startpistool tot aan de finish volledig geautomatiseerd te zijn.
Het startpistool was vroeger een echt pistool met kogels. Later kon het ook een signaal doorgeven aan het tijdwaarnemingssysteem. Met het afgaan van het pistool ging de tijd lopen. Er kleven echter twee nadelen aan het authentieke pistool. Allereerst bestaat er een kans dat het niet afgaat, zoals tijdens het EK in Hamar 2006. Ten tweede heeft Jeroen soms problemen bij de douane op weg naar internationale wedstrijden. Al enige tijd gebruikt de KNSB daarom een elektronisch startpistool.
Lijst met informatie
In een volle ronde van 400 meter komt een schaatser zes meetpunten tegen. Deze moeten alle zes uitgaan van dezelfde begintijd om de juiste tijd van een wedstrijd vast te leggen. Het synchroniseren van de antennes via een GPS-satellietverbinding moet eenmaal per dag gebeuren.
De antennes hebben een bereik van ongeveer 50 cm. Binnen dit bereik worden de transponders, die om de enkels van de schaatsers zijn gebonden, geactiveerd. De antenne vangt 70 tot 80 keer een signaal op van de transponder. Het exacte moment van passeren van de schaatser wordt vervolgens berekend. Dit gebeurt met door de KNSB ontwikkelde ETWClock (ETW staat voor Electronic Timing Windows). De unieke code van de transponder en de gemeten gegevens worden daarna gekoppeld aan de persoonsgegevens. Zo ontstaat er per schaatser een mooie lijst met veel informatie over een race.
De finish is geen finish meer
Waar de rijders voorheen het puntje van hun schaats langs een blok met een lichtstraal moesten laten glijden, staan nu alleen nog rode pylonen die niets anders doen dan de finish aangeven. Jeroen: “Ik hoorde dat schaatsers al verbaasd hadden gevraagd waarom de tijd-waarneming nog niet geïnstalleerd was.” Een ander aspect waar rekening mee is gehouden, is dat het moeilijk in te schatten is met welke enkel een schaatser finisht. Daarom draagt een schaatser aan beide enkels een transponder.
Back-up
Een grote angst van technici is dat de stroom uitvalt en alles plat komt te liggen. Voor een schaatstoernooi heeft dat tot gevolg dat het startschema enorm uitloopt en schaatsers onderbroken worden in de voorbereiding op hun wedstrijd. Alle onderdelen van de tijdwaarneming zijn daarom met een back-upstroomvoorziening uitgerust. Jeroen: “Als de reguliere stroom uitvalt, kunnen we via één knop overschakelen op de back-upstroom. Deze noodvoorziening levert stroom voor ongeveer 18 minuten. Dat betekent dat er in ieder geval zonder problemen een tien-kilometerrit kan worden uitgereden.”
Een ander back-upsysteem is het fotofinishsysteem FinishLynx. De fotofinish is vooral bedoeld als back-up wanneer de tijdwaarneming het begeeft. En ook als verificatiesysteem om het hoofdsysteem te controleren op juistheid. Een camera maakt tweeduizend foto’s per seconde vanaf ongeveer 20 meter voor de eindstreep totdat de schaatsers over de finishlijn glijden. De software berekent aan de hand van de foto’s en de starttijd heel nauwkeurig wat de geschaatste tijd is. Jeroen: “Als organisator van grote internationale schaatstoernooien wil je op alles voorbereid zijn. FinishLynx heeft daarom ook nog eens haar eigen back-upstroomvoorziening.”
De tijd vooruit
Omdat de tijd nu op zes punten in een volle ronde wordt gemeten, verzamelt dit nieuwe systeem veel meer informatie over een wedstrijd of training. Bijvoorbeeld de snelheid. Je hoort schaatsers wel eens zeggen: “Ik kwam wat overeind in de laatste binnenbocht. Daardoor verloor ik veel snelheid.” Dit is voor het publiek niet zichtbaar. Maar het kan een wedstrijd wel extra spannend maken als op het televisiescherm te zien is wat die snelheden zijn. Jeroen: “Het aantal kilometers per uur dat schaatsers bereiken zegt veel meer dan een rondetijd. Het is dan goed te zien wanneer een schaatser een tactische versnelling toepast of helemaal instort en terugvalt. En dat is natuurlijk interessante informatie. Het publiek en de televisiecommentatoren hebben hier ook positief op gereageerd.”
Wedstrijdgegevens delen
Hoe gaat dit nieuwe tijd-waarnemingssysteem zich verder ontwikkelen? Jeroen: “Het doel van de KNSB is om met dit nieuwe systeem in Nederland de schaatssport verder te professionaliseren. Ik zie voor me dat op een gegeven moment iedere wedstrijdschaatser zijn eigen, unieke transponderset heeft. Daarmee moet het mogelijk zijn om via internet toegang te krijgen tot persoonlijke wedstrijdgegevens. Bovendien wordt het dan mogelijk de resultaten en wedstrijdtactiek van tegenstanders te analyseren.”
Schaatsers over heel de wereld kunnen hierdoor in bijvoorbeeld communities nog meer gegevens uitwisselen, of trainingsschema’s en wedstrijd-ervaringen ter beschikking stellen aan grote groepen. Jeroen ziet een dergelijk scenario wel zitten: “Wat er eerst moet gebeuren is dat dit nieuwe tijdwaarnemingssysteem in de schaatswereld gemeengoed wordt. En om dat te bereiken moeten wij laten zien dat het in Nederland een succes is. Het zal helpen als de ISU (International Skating Union) het nieuwe systeem voor iedere professionele baan gaat aanbevelen.”
Succesvol einde schaatsseizoen
Jeroen geeft aan dat het hem er vooral om gaat dat alle gegevens die het nieuwe tijdwaarnemings-systeem genereert geen aannames zijn, maar zekerheid. Een nauwkeurig en betrouwbaar systeem is noodzaak in een sport die steeds professioneler wordt beoefend. Gelukkig is het eerste officiële gebruik van dit systeem goed verlopen. Jeroen: “Het oude vertrouwde systeem lag langs de baan klaar om in nood te gebruiken, maar we hebben het gelukkig niet nodig gehad”.
De Nederlandse schaatsers hebben ook goed gescoord. Of Jeroen zelf ook altijd met spanning meekijkt? ”Ik ben niet benieuwd naar wàt de tijd is, maar dàt er tijd is”. (AD)
Foto’s: KNSB en TOPdesk
Leave a comment